آرتریت روماتوئید چیست و چه تفاوتی با آرتروز دارد؟

آرتریت روماتوئید یک بیماری التهابی سیستمیک است؛ یعنی ممکن است علاوه بر مفاصل، برخی اندام‌های دیگر را نیز درگیر کند.
در مقابل، آرتروز معمولاً به‌دلیل فرسایش و ساییدگی مفصل رخ می‌دهد.
در RA، الگوی درگیری مفاصل اغلب دوطرفه و همراه با سفتی صبحگاهی طولانی است.

مکانیسم ایجاد بیماری (چرا آرتریت روماتوئید ایجاد می‌شود؟)

در RA، سیستم ایمنی بدن به سینوویوم (پرده داخلی مفصل) حمله می‌کند. این حمله باعث تولید مواد التهابی و تغییرات در بافت مفصل می‌شود.
به‌طور کلی این چرخه می‌تواند به موارد زیر منجر شود:

• افزایش مواد التهابی و تجمع مایع در مفصل
• ضخیم شدن پرده مفصلی و ادامه التهاب
• تخریب تدریجی غضروف و استخوان
• کاهش دامنه حرکت، درد مزمن و تغییر شکل مفصل در موارد پیشرفته

علت دقیق شروع RA برای همه افراد یکسان نیست، اما ترکیبی از زمینه ژنتیکی و عوامل محیطی (مانند سیگار، برخی عفونت‌ها و…)
می‌تواند احتمال بروز بیماری را افزایش دهد.

علائم شایع آرتریت روماتوئید

علائم مفصلی

• درد و تورم مفاصل (اغلب به‌صورت دوطرفه)
• سفتی صبحگاهی که معمولاً بیش از ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول می‌کشد
• حساسیت مفصل به لمس و گرمی اطراف مفصل
• کاهش توان حرکتی و سخت شدن انجام کارهای روزمره
• درگیری شایع مفاصل: دست‌ها، مچ دست، پاها، زانوها (در بسیاری از بیماران)

علائم عمومی

• خستگی و بی‌حالی
• کاهش اشتها
• تب خفیف یا احساس ناخوشی
• کاهش وزن (در برخی افراد)

عوارض احتمالی آرتریت روماتوئید

اگر بیماری به‌موقع تشخیص داده نشود یا درمان منظم انجام نگیرد، ممکن است عوارض زیر ایجاد شود:

• تخریب دائمی مفاصل و تغییر شکل آن‌ها
• کاهش توان حرکتی و محدودیت در فعالیت‌های روزمره
• افزایش خطر پوکی استخوان (به‌علت التهاب مزمن، کم‌تحرکی یا برخی داروها)
• در برخی بیماران: درگیری خارج مفصلی مانند مشکلات چشمی، ریوی یا افزایش ریسک قلبی-عروقی

کنترل التهاب و پیگیری درمان، نقش کلیدی در کاهش این عوارض دارد.

روش‌های درمان آرتریت روماتوئید

هدف درمان در RA، کاهش التهاب، کنترل درد، حفظ عملکرد مفصل و پیشگیری از تخریب مفصل است.
درمان معمولاً ترکیبی از داروها و اصلاح سبک زندگی است.

1) درمان‌های دارویی (با نظر پزشک)

• داروهای ضدالتهاب و ضد درد: برای کاهش علائم (کنترل درد و التهاب)
• کورتون‌ها: در برخی شرایط و معمولاً کوتاه‌مدت، برای کنترل التهاب شدید
• داروهای کنترل‌کننده روند بیماری: برای کاهش فعالیت سیستم ایمنی و کند کردن پیشرفت بیماری
• درمان‌های بیولوژیک: در موارد متوسط تا شدید یا مقاوم به درمان‌های معمول

نکته مهم: نوع و دوز داروها باید توسط پزشک تعیین شود و ممکن است نیاز به آزمایش‌های دوره‌ای برای پایش عوارض احتمالی وجود داشته باشد.

2) اصلاح سبک زندگی و اقدامات حمایتی

• ورزش ملایم و منظم (مثل پیاده‌روی، حرکات کششی، تمرینات تقویتی سبک) برای کاهش خشکی مفصل
• کنترل وزن برای کاهش فشار روی مفاصل
• ترک سیگار (سیگار می‌تواند روند بیماری را بدتر کند)
• خواب کافی و مدیریت استرس
• فیزیوتراپی و کاردرمانی در صورت نیاز

3) نقش مکمل‌ها (درمان کمکی، نه جایگزین)

برخی مکمل‌ها ممکن است به‌عنوان کمک‌درمانی در کنار درمان اصلی مفید باشند. نمونه‌های رایج:

• امگا-۳ (ممکن است به کاهش التهاب کمک کند)
• ویتامین D (به‌ویژه در افراد دارای کمبود)
• کلسیم (در صورت نیاز، به‌خصوص در افراد با ریسک پوکی استخوان)
• برخی آنتی‌اکسیدان‌ها (بسته به شرایط فرد)

مصرف مکمل‌ها بهتر است با مشورت پزشک یا داروساز انجام شود، به‌خصوص اگر داروهای تخصصی RA مصرف می‌کنید.

هشدارهای مهم و نکات ایمنی

• قطع خودسرانه داروها می‌تواند باعث تشدید علائم و فعال شدن بیماری شود.
• مصرف خودسرانه کورتون یا طولانی‌مدت آن بدون نظر پزشک می‌تواند عوارض مهمی ایجاد کند.
• برخی داروهای RA ممکن است خطر عفونت را افزایش دهند؛ در صورت تب، گلودرد شدید، سرفه پایدار، عفونت پوستی یا هر علامت غیرعادی، با پزشک تماس بگیرید.
• اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیردهی انجام می‌دهید، حتماً قبل از مصرف یا ادامه داروها پزشک را مطلع کنید.
• در صورت درد قفسه سینه، تنگی نفس، تورم شدید پاها یا علائم غیرمعمول، ارزیابی فوری لازم است.

سوالات رایج

آیا آرتریت روماتوئید درمان قطعی دارد؟

درمان قطعی واحدی برای همه افراد وجود ندارد، اما با درمان مناسب می‌توان بیماری را به‌خوبی کنترل کرد و از تخریب مفصل پیشگیری نمود.

آیا RA ارثی است؟

زمینه ژنتیکی می‌تواند نقش داشته باشد، اما معمولاً عوامل محیطی هم در فعال شدن بیماری مؤثر هستند.

آیا رژیم غذایی خاصی به بهبود کمک می‌کند؟

رژیم غذایی ضدالتهابی (افزایش مصرف سبزیجات، میوه‌ها، ماهی‌های چرب و کاهش غذاهای فرآوری‌شده و قند بالا)
می‌تواند به‌عنوان کمک‌درمانی مفید باشد، اما جایگزین درمان دارویی نیست.

آیا ورزش برای بیمار مضر است؟

در اغلب موارد خیر. ورزش ملایم و اصولی به کاهش خشکی مفاصل و بهبود عملکرد کمک می‌کند. در دوره‌های شعله‌وری شدید،
برنامه ورزشی باید با نظر پزشک یا فیزیوتراپیست تنظیم شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر سفتی صبحگاهی طولانی، درد و تورم مفصل به‌صورت مداوم وجود دارد یا علائم عمومی مثل خستگی شدید، تب خفیف و کاهش وزن مشاهده می‌شود،
بهتر است برای ارزیابی و تشخیص دقیق مراجعه کنید.